DZIŚ JEST:   12   SIERPNIA   2020 r.

Św. Joanny Franciszki Frémyot de Chantal
Św. Euzebiusza, biskupa
 
 
 
 

Białe karty europejskich imperiów

Białe karty europejskich imperiów
fot. pixabay

Kolonializm i imperializm państw europejskich przyniosły nie tylko niewolnictwo i eksploatację. Kolonizowani otrzymali od Europejczyków również sprawne instytucje, medycynę i chrześcijaństwo. O mrocznej stronie kolonializmu mówi się wiele – tu przedstawmy drugą, jaśniejszą stronę medalu.

 

Imperializm jest niemal tak stary jak dzieje cywilizacji. Dlatego też imperia tworzone przez nowożytną Europę stanowią jedynie wycinek całego zjawiska. Jednak to właśnie nasilony w XIX wieku europejski imperializm stanowi główny obiekt wrogości ze strony lewicy, nasilonej teraz z uwagi na antyrasistowskie zamieszki.

 

Motywy gospodarcze? Niekoniecznie

Krytycy europejskiego imperializmu lubowali się w podkreślaniu jego „gospodarczego” charakteru. Europejskie państwa działały jakoby w imię kapitalistów. Twierdzenia tego typu głosił Włodzimierz Lenin w broszurze „Imperializm jako najwyższe stadium kapitalizmu” z 1915 roku. Jego zdaniem:

  1. Kapitalizm i związana z nim konkurencja skutkuje powstawaniem wielkich przedsiębiorstw. Wielkie przedsiębiorstwa dysponują nadwyżkami kapitału, a własny kraj nie wystarcza im jako przestrzeń inwestycji.
  2. Wielkie przedsiębiorstwa dokonują szybkiej akumulacji kapitału, ale brakuje im rynku zbytu dla ich towarów.
  3. Aby zaradzić obydwu problemom, kapitaliści wpływają na rządy, by zajęły nowe terytoria. Te posłużą im do inwestowania nadwyżek kapitału i zapewnią nowych konsumentów na ich dobra.

Leninowska doktryna przegrywa jednak w zderzeniu z faktami. Jak bowiem zauważa Rondo Cameron w książce „Historia gospodarcza świata”, jeśli chodzi o inwestowanie nadwyżek kapitału „Wielka Brytania miała największe imperium i najwięcej inwestowała za granicą, ale ponad połowę tych inwestycji dokonywała w krajach niepodległych i w autonomicznych dominiach. Do 1914 roku mniej niż 10% francuskich inwestycji trafiało do francuskich kolonii”.

 

Błędne są również twierdzenia o koloniach stanowiących rynki zbytu dla produktów niesprzedanych na rynku krajowym. Na przykład „przed 1914 rokiem tylko nieco ponad 10% francuskiego eksportu szło do kolonii Francji, mimo iż eksport ten miał tam pozycję uprzywilejowaną”. Ludność terenów kolonizowanych była bowiem uboga, a gęstość zaludnienia – często niska.  Ponadto dostęp do rynków zbytu można było uzyskać bez zdobywania politycznej kontroli. Tak też się działo – kraje europejskie w XIX wieku i na początku XX stulecia handlowały głównie między sobą (oraz ze Stanami Zjednoczonymi).

 

Polityczna kontrola nie była także niezbędna do uzyskania dostępu do kolonialnych surowców. W kwestii odpływu ludzi z krajów macierzystych również posiadłości kolonialne nie stanowiły wymarzonego miejsca przeznaczenia. Kto chciał emigrować z Europy, zazwyczaj kierował się do Stanów Zjednoczonych, Argentyny (czasem także do autonomicznych terenów imperium brytyjskiego). Nieprzyjazny klimat Afryki środkowej, panujące tam choroby tropikalne przyczyniły się do uznania jej za „czarny ląd”. Nie była to bynajmniej ziemia obiecana.

 

Z punktu widzenia ekonomicznego imperializm okazał się zatem nieuzasadniony. Dlaczego zatem Europejczycy dopuszczali się działań imperialistycznych? Rondo Cameron zwraca uwagę na czynniki polityczne. Benjaminowi Disareliemu imperializm posłużył jako narzędzie sprzeciwu wobec jego politycznego przeciwnika – liberała Gladstone’a. Z kolei Otto von Bismarck promował imperializm w konkurencyjnej Francji, aby odwrócić jej uwagę od zemsty na Niemczech. Następnie poparł imperializm we własnym kraju. Również by odwrócić uwagę – tym razem własnej ludności – od problemów społecznych. Do tego dochodziły względy geopolityczne. Aby zabezpieczyć panowanie na jednym terytorium, zdobywano kolejne przylegające do niego.

 

Nie zapominajmy też o czynnikach kulturowych. W XIX wieku, zwłaszcza pod koniec kwitło samowolne wykorzystanie biologii Darwina do oceny społeczeństw i ich walki o przetrwanie.

 

Wierzono także w rasową i kulturową wyższość Europy i jej misję niesienia cywilizacji. To przekonanie wywołuje dziś oburzenie jako uzasadniające dominację „białych” i niewolnictwo. Nie bez racji – ono również stanowiło zachętę do imperializmu. Jednak o niewolnictwie napisano już wiele i słusznie je potępiono. W tym przypadku istnieje jednak również druga strona medalu – rzeczywisty wkład cywilizacyjny europejskich „imperialistów” w życie kolonii.

 

Wkład ten objął między innymi budowę szkół. Z tych ostatnich korzystała także ludność tubylcza, choć niekoniecznie z wszystkich klas społecznych. Chodzi tu między innymi o induską arystokrację. Do tego dochodzi budowa kolei, dróg czy sieci telegraficznej. Niemniej istotna jest też rozbudowa administracji i nowoczesnych instytucji państwowych na miejsce organizacji plemiennych.

 

Kolejny wkład „białych” w życie kolonii polega na upowszechnieniu medycyny. Jak zauważa Niall Ferguson w książce „Cywilizacja” „niemal we wszystkich krajach Azji i Afryki oczekiwana długość życia zaczęła ulegać poprawie przed końcem europejskich rządów kolonialnych”. Średnia oczekiwana długość życia w Afryce wynosiła około 26 lat przez cały XIX wiek i początek wieku XX. Zmianę odnotowano w 1950 roku, gdy długość życia wzrosła do 36,5 lat, a w 1961 roku (zwanym rokiem Afryki) już do 41,8 lat [Our World in Data]. Nie jest to dużo jak na dzisiejsze standardy, lecz jednak widzimy widoczną poprawę jeszcze podczas trwania rządów kolonialnych.

 

Upowszechnienie medycyny

Stopniowa poprawa długości w Afryce to nie owoc przypadku, lecz w znacznej mierze działań Europejczyków związanych z upowszechnieniem medycyny. Niall Ferguson podkreśla, że „imperium kolonialne zainspirowało całe pokolenie europejskich odkrywców i wynalazców w dziedzinie medycyny”. Wymieńmy kilka przykładów:

 

- w 1883 roku w Aleksandrii Niemiec Robert Koch (wcześniej wyodrębniwszy laseczki wąglika i gruźlicy) odkrył bakterię przenoszącą cholerę […]”;

 

- w 1894 roku Francuz Alexandre Yersin rozpoznał szczep odpowiedzialny za dżumę dymieniczą;

- Ronald Ross z Indyjskiej Służby Medycznej wyjaśnił pochodzenie malarii (od komarów);

 

- Holendrzy Christian Eijkman, Adolphe Voderman oraz Gerrit Grijns wykryli przyczynę choroby beri-beri;

 

- Zespół Jeana Laigreta z Instytutu Pasteura w Dakarze opracował szczepionkę na febrę. Następnie udoskonalono ją, co pozwoliło również na pokonanie ospy.

 

Chrześcijaństwo

Oprócz tych doczesnych udogodnień europejscy kolonizatorzy przywieźli kolonizowanym ludom chrześcijaństwo, przyczyniając się do zbawienia niezliczonych dusz. Owszem, chrześcijanie dopuszczali się nadużyć. Owszem, postępowali w sposób sprzeczny z wiarą. Owszem, wykorzystywali wiarę do celów politycznych.

 

Jednak nie wszyscy i nie zawsze. Dziś Afryka stanowi kontynent chrześcijański w stopniu większym niż Europa. To w znacznej mierze zasługa kolonizatorów, misjonarzy szerzących nie wyzysk, lecz wiarę w autentycznej trosce o zbawienie dusz. Zresztą działalność misjonarska zadaje kłam twierdzeniu, jakoby Europejczycy nie uznawali Murzynów za ludzi. Gdyby tak było, to nie decydowaliby się ich nawracać.

 

Większym problemem niż ówczesny kolonializm jest neokolonializm współczesny. W żadnym razie nie rasistowski. A jednak dążący do ograniczenia afrykańskiej ludności. W żadnym razie nie paternalistyczny. A jednak narzucający europejskie przekonania innym. W żadnym razie nie opresyjny. A jednak narzucający „jedynie słuszny” model życia.

 

Marcin Jendrzejczak


DATA: 2020-07-10 15:04
AUTOR: MARCIN JENDRZEJCZAK
 
 
Podziel się:  
 
 
 
drukuj
 
 
 
DOBRY TEKST
16
 
 
 
Skomentuj artykuł
Nick *:
Twoja opinia *:
wyślij opinie
Regulamin forum portalu PCh24.pl.
Kliknij aby przeczytać

Regulamin forum portalu PCh24.pl:

1) Na forum nie wolno umieszczać komentarzy które:

- promują zachowania dewiacyjne, sprzeczne z prawem naturalnym;

- obrażają wiarę katolicką i Kościół katolicki;

- zawierają wulgaryzmy (art. 3 Ustawy o języku polskim z dnia 7 października 1999r.);

- zawierają informacje obarczające niesprawdzonymi zarzutami inne osoby (art. 23 Kodeksu cywilnego);

- przyczyniają się do łamania praw autorskich (Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994r.);

- zawierają linki i adresy do stron WWW, dane osobowe, teleadresowe lub adresy mailowe

- są reklamami lub spamem (nie mają nic wspólnego z komentowanym artykułem)

- są bezpośrednimi, brutalnymi atakami na interlokutorów lub nawołują do agresji wobec nich

- są niestosowne w kontekście informacji o śmierci osoby publicznej bądź prywatnej

- zawierają uwagi skierowane do redakcji PCh24.pl. (za te ostatnie jesteśmy bardzo wdzięczni, prosimy jednak o kontakt mailowy, tylko wówczas mamy bowiem pewność, że trafią one do osób odpowiedzialnych za treść serwisu).

2) Wszystkie komentarze naruszające pkt. 1 niniejszego Regulaminu będą usuwane przez moderatora

 

Komentarze

Mówiąc dzisiejszym językiem jakby kolonizatorzy zabrali się do uczciwej roboty kolonizacyjnej a nie posuwali się na przestrzeni lat do często bardzo nieuczciwych działań jakby to biały chciał rzeczywiście przejąć te ziemie dla siebie to nawet wojny nie wplynelyby na negatywne oceny tego zjawiska.
30 dni temu / pl
 
Myślę że sprawy kolonializmu nie należy rozpatrywać jednoznacznie bo na bazie słusznych racji wykorzystano też wiele do złego. Ewidentnie katolickie imperium hiszpańskie też poniosło porażkę także w Europie. Dlatego prądy antykolonialne mają swoje racje bytu bo dziś mamy nowe kolonizacje ideologiczne co pokazała kampania wyborcza także.Ale chodzi o to żeby nurty antykolonialne szły lub weszły na dobrą drogę.
30 dni temu / pl
 
Co by nie rzec - komuna zlikwidowała w Polsce analfabetyzm. pół wieku temu. Czy teraz ktoś potrafi zlikwidować wtórny analfabetyzm współczesnej tzw inteligencji i Polaków co udają Greków nauczyć pisać po polsku?
1 miesiąc temu / ena
 
@ena O co mnie prosisz ? Gramatyka dziecko nic ci nie pomoże jeśli nie potrafisz logicznie myśleć i formułować rzeczowych kontrargumentów. Zamiast tego próbujesz nieudolnie łapać mnie za słówka. Nie jesteśmy na wykładzie prof. Miodka i każdy z czytających zrozumiał to co chciałem w pośpiechu napisać oprócz ciebie Tak się składa że z pochodzenia jestem Grekiem ale mieszkam w Polsce od dawna i uczę się historii tego kraju bo jest bardzo ciekawa. Dziwię się że Polak może o komunizmie pisać jako o czymś dobrym. To zdumiewające. Piszesz głupoty o jakiejś tam komunie, że coś tam niby dobrego dla Polski zrobiła co jest totalną bzdurą i świadczy o twojej niewiedzy. Przedstawiłem w swoim poprzednim wpisie obiektywne fakty. Ty natomiast żadnych. Wstyd
1 miesiąc temu / Roy
 
@Jot. Polska wieś miała się lepiej za komuny, niż za sanacji. Analogicznie jak skolonizowana Afryka miała się lepiej od Afryki sprzed kolonizacji.
1 miesiąc temu / ena
 
@ Roy " Nie możesz porównywać Polski z 1945 r. wyniszczoną wojną i opanowywaną przez radziecki terror do Afryki z..." Zgodnie z polską gramatyką powinno być:...porównywać Polski wyniszczonej wojną i opanowanej przez....Proszę nauczyć się poprawnej polszczyzny, a lekcja historii tez nie zaszkodzi.Powodzenia.
1 miesiąc temu / ena
 

 
Top Komentowane
 
1
1
1
1
1
 

 
 
Święta Rita
Ojciec Pio
Święty Maksymilian
Fatima - orędzie tragedii czy nadziei
Różaniec - ratunek dla świata
 
 

Copyright 2020 by
STOWARZYSZENIE KULTURY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ
IM. KS. PIOTRA SKARGI

 

Żaden utwór zamieszczony w Portalu pch24.pl (www.pch24.pl) nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie, bez zgody Stowarzyszenia Kultury Chrześcijańskiej im. Ks. Piotra Skargi z siedzibą w Krakowie (Wydawca). Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody Wydawcy jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

Prośbę o zgodę należy kierować do Redakcji Portalu na adres [email protected] Zgoda udzielana jest w formie pisemnej lub elektronicznej.

Rozpowszechnianie utworów, po uzyskaniu zgody, możliwe jest tylko pod warunkiem podania bezpośrednio pod publikowanym utworem informacji o źródle pochodzenia (PCh24.pl) oraz odnośnika do strony źródłowej (link z atrybutem rel=”follow”). Zgoda nie obejmuje ilustracji do tekstów. Niniejsza klauzula nie dotyczy użytkowników Portalu, linkujących utwory zamieszczone w Portalu w mediach społecznościowych.