DZIŚ JEST:   05   LIPCA   2020 r.

XIV Niedziela zwykła
Św. Antoniego Marii Zaccarii
Św. Antanazego z Atos
 
 
 
 

Kościół katolicki w okresie niewoli narodowej w XIX wieku [OPINIA]

Kościół katolicki w okresie niewoli narodowej w XIX wieku [OPINIA]
źródło: wikimedia.org

Już w XVII w.  polskość zaczęto utożsamiać z katolicyzmem. Kościół katolicki, który stanowił najstabilniejszą instytucję w I Rzeczypospolitej, odegrał bardzo ważną rolę zwłaszcza w wieku XIX. Zaborcy, których celem ostatecznym było zlikwidowanie państwa polskiego, mieli świadomość, że muszą doprowadzić do dezintegracji życia kościelnego.

 

Ruch pątniczy stał się jednym z najważniejszych przejawów polskiej kultury religijnej. Według opracowania sporządzonego w 1902 r., w Polsce znajdowało się 1050 cudownych obrazów Matki Bożej. Głównym ośrodkiem patriotycznego wzrostu, duchową stolicą Polski była Jasna Góra. W czasie niewoli pielgrzymki przybrały charakter narodowych demonstracji, dlatego też zaborcy przystąpili do ich likwidacji. Określano Matkę Bożą Częstochowską „główną rewolucjonistką”.

 

Do Najświętszej Panny tłumnie przybywali pielgrzymi reprezentujący wszystkie warstwy społeczne. O Matce z sentymentem  wypowiadali się polscy emigranci, nazywając ją „Patronką Wygnaństwa Polskiego”, „Sybiraczką Polską”.

 

Wśród innych sanktuariów na szczególną uwagę zasługują także Kalwarie, w których religijność maryjna przeplatała się z motywami pasyjnymi. Do najsłynniejszych, masowo odwiedzanych w XIX w., zaliczamy: Kalwarię Zebrzydowską, Pacławską, czy Kalwarię w Piekarach.

 

Kult świętych

Charakter ogólnonarodowy miały uroczystości ku czci polskich świętych, których kult rozwijał się w XIX w., nabierając patriotycznego wydźwięku. Szczególną czcią otaczano św. Wojciecha i św. Stanisława.

 

Jubileuszowe obchody osiemsetlecia śmierci św. Stanisława zgromadziły w Krakowie 50 tys. wiernych. Świętego biskupa uznano za obrońcę ojczyzny, a jego konflikt z władcą porównywano do walki z zaborcą, ciemiężącym naród i Kościół. Kolejną okazją do uroczystych obchodów była dziewięćsetna rocznica śmierci św. Wojciecha, do którego grobu w Gnieźnie wędrowały tysiące pielgrzymów.

 

Ważną rolę pełniły także kanonizacje i beatyfikacje Polaków, dokonane w okresie niewoli. Do 1918 r. odbyły się beatyfikacje: Jakuba Strepy (1790), Bronisławy (1839), Andrzeja Boboli (1853), Jana Sarkandra (1860) oraz kanonizacje: Jozafata Kuncewicza (1867) i Klemensa Dworzaka (1909). Te wyniesienia do chwały ołtarzy były wynikiem starań polskiego Kościoła i społeczeństwa z trzech zaborów.   

 

Rocznice historyczne

Dużym powodzeniem cieszyły się obchody rocznic historycznych, gdyż olbrzymi nacisk kładziono na historię jako skarbnicę narodowych wartości. Z wielkim rozmachem organizowano pogrzeby wybitnych Polaków czy jubileusze osób żyjących. Długi ich rejestr otwierają uroczystości krakowskie z okazji pogrzebów księcia Józefa Poniatowskiego (1817 r.) i Tadeusza Kościuszki (1819 r.).

 

W dobie Autonomii podobne imprezy stały się niejako galicyjską specjalnością. Charakter ponad zaborowy miało wspomnienie czterechsetlecia urodzin Mikołaja Kopernika (1873 r.), pięćdziesięciolecie pracy literackiej Józefa Kraszewskiego (1879 r.), sprowadzenie na Wawel zwłok Adama Mickiewicza (1890 r.). W 1910 r. odbyły się obchody pięćsetnej rocznicy zwycięstwa pod Grunwaldem, z masową manifestacją polityczną wymierzoną głównieprzeciwko prześladowaniom polskości w zaborze pruskim. Uroczyste msze św. odprawiano wówczas w najważniejszych miastach, a centralne wydarzenia miały miejsce w Krakowie i wzięło w nich udział 100 tys. Polaków.

 

Sceptycy mogliby kwestionować znaczenie tego typu obchodów ze względu na krótki czas ich trwania, jednak były one przygotowywane miesiącami, jeśli nie latami. Pisała o nich prasa, a dla młodzieży stanowiły one okazję do włączenia się w nurt patriotyczny.

 

Kulturkampf

Choć mniejszości narodowe stanowiły jedynie 7 proc. ludności Prus (schyłek XIX w.), to kwestia polska miała tu ogromne znaczenie. Nieprzychylne Polakom władze rozpoczęły likwidację wszelkich przejawów polskości, a uderzenie w Kościół miało pozbawić uciemiężony naród sojusznika w walce z germanizacją. Otto von Bismarck wydał szereg ustaw mających na celu podporządkowanie Kościoła władzom państwowym. Na karę dwóch lat więzienia mieli być skazani księża występujący z ambony przeciw rządowi.

 

W maju 1873 r. powołano Królewski Trybunał ds. Kościelnych, który mógł zmieniać, a nawet uchylać wyroki władz kościelnych. Wprowadzono egzaminy państwowe, co oznaczało, że żaden polski ksiądz nie mógł objąć swego stanowiska bez zgody władz. W 1872 r. Prusacy odebrali Kościołowi katolickiemu nadzór nad szkolnictwem ludowym, a rok później wycofali język polski ze szkolnego nauczania (z wyjątkiem nauczania religii na najniższym szczeblu). Działania te wywołały falę protestów, a sprawa języka w szkolnictwie urosła do rangi poważnego problemu duszpasterskiego.

 

W trwającej sześć lat walce z Kościołem Bismarck miał przeciwko sobie nie tylko cały naród polski, ale także niemieckich katolików, którzy ich wspierali.  

 

Rusyfikacja

Byt Państwa Kościelnego w dużym stopniu zależał od Rosji i Monarchii Habsburskiej i to one kształtowały spojrzenie papieża na sprawę polską. Carat po 1831 r. lansował hasło: Polak-rewolucjonista, by w ten sposób przekonać papieża i świat, że katolicyzm jest dla Polaków jedynie narzędziem dla osiągnięcia celów politycznych. Niestety, pod wpływem tych opinii Grzegorz XVI wydał w 1832 r. encyklikę „Cum primum”, w której potępił polski ruch niepodległościowy jako zagrażający porządkowi społecznemu.

 

Kiedy 15 września 1861 r. żołnierze rosyjscy otoczyli dwa warszawskie kościoły i aresztowali zgromadzonych wiernych, administrator Archidiecezji Warszawskiej nakazał zamknąć wszystkie katolickie świątynie. Wówczas w geście solidarności z katolikami zamknięto zbory protestanckie i synagogi.

 

Odpowiedzią Imperium Rosyjskiego na powstanie styczniowe były liczne represje. Kolejno likwidowano polskie organizacje kulturalne, gospodarcze, naukowe, także filantropijne. W zastraszającym tempie rozwijał się carski aparat policyjny, a rosyjski stał się jedynym językiem urzędowym. Celem ataku, podobnie jak w zaborze pruskim, stało się katolickie duchowieństwo, gdyż księża odważnie upominali się o język ojczysty w nauczaniu. Wszystko to zmierzało do wynarodowienia Polaków i uczynienia z nich lojalnych obywateli.  

 

Galicja

W Galicji klerycy, księża, a nawet wykładowcy seminariów duchownych przyłączali się do organizacji patriotycznych. Austriacy całą winę za krwawą rzeź z 1846 r. zrzucili na szlachtę i duchowieństwo, oskarżając kler o sprzyjanie spiskowcom i nakłanianie do wystąpień. Starosta tarnowski, Joseph Breinl, pisał, iż na 100 duchownych tylko jeden zasługuje na to, by go nie aresztować.

 

Na mocy rozporządzenia cesarza Franciszka I (1850 r.) zniesiono system józefiński oraz zawarto konkordat, który poprawił sytuację Kościoła katolickiego. Po powstaniu styczniowym i w epoce kulturkampfu autonomiczna Galicja stała się azylem dla kapłanów i zakonników, którym w Rosji i Niemczech groziły represje. Była też ośrodkiem pomocy dla unitów prześladowanych w Królestwie Polskim po 1874 r.

 

Mimo ciągłych starań władz zaborczych, nie udało się Kościoła zniszczyć. Kościół katolicki na terenach ziem polskich pod zaborami przyczynił się nie tylko do umocnienia wiary w narodzie, ale również krzepił nadzieję na odzyskanie upragnionej niepodległości.

 

Karolina Rybska

 

Bibliografia:

 

Kracik J., W Galicji trzeźwiejącej, krwawej, pobożnej, Kraków 2007

Kumor B., Historia Kościoła w Polsce, t. 2, cz. 1, Warszawa 1979

Natanek P., Pankowicz A., Urban J., Tło polityczne dziejów Kościoła Katolickiego w Europie Środkowej 1815-1914, Kraków 2001

Olszewski D., Polska kultura religijna na przełomie XIX i XX w., Warszawa 1996

Wandycz P., Pod zaborami 1795-1918, Warszawa 1994

Zieliński Z., Kościół i naród w niewoli, Lublin 1995

 


DATA: 2020-06-05 15:35
 
 
Podziel się:  
 
 
 
drukuj
 
 
 
DOBRY TEKST
8
 
 
 
Skomentuj artykuł
Nick *:
Twoja opinia *:
wyślij opinie
Regulamin forum portalu PCh24.pl.
Kliknij aby przeczytać

Regulamin forum portalu PCh24.pl:

1) Na forum nie wolno umieszczać komentarzy które:

- promują zachowania dewiacyjne, sprzeczne z prawem naturalnym;

- obrażają wiarę katolicką i Kościół katolicki;

- zawierają wulgaryzmy (art. 3 Ustawy o języku polskim z dnia 7 października 1999r.);

- zawierają informacje obarczające niesprawdzonymi zarzutami inne osoby (art. 23 Kodeksu cywilnego);

- przyczyniają się do łamania praw autorskich (Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994r.);

- zawierają linki i adresy do stron WWW, dane osobowe, teleadresowe lub adresy mailowe

- są reklamami lub spamem (nie mają nic wspólnego z komentowanym artykułem)

- są bezpośrednimi, brutalnymi atakami na interlokutorów lub nawołują do agresji wobec nich

- są niestosowne w kontekście informacji o śmierci osoby publicznej bądź prywatnej

- zawierają uwagi skierowane do redakcji PCh24.pl. (za te ostatnie jesteśmy bardzo wdzięczni, prosimy jednak o kontakt mailowy, tylko wówczas mamy bowiem pewność, że trafią one do osób odpowiedzialnych za treść serwisu).

2) Wszystkie komentarze naruszające pkt. 1 niniejszego Regulaminu będą usuwane przez moderatora

 

Komentarze

dzięki że poruszacie jakieś inne tematy : pozdrawiam
26 dni temu / nina
 
To był ten wspaniały świat bez lewactwa XIX wiek
28 dni temu / ala wilk
 
... I na tej Skale zbuduję kościół mój a bramy piekielne go nie przemoga...
28 dni temu / Ew
 

 
Top Komentowane
 
1
1
1
1
1
 

 
 
Święta Rita
Ojciec Pio
Święty Maksymilian
Fatima - orędzie tragedii czy nadziei
Różaniec - ratunek dla świata
 
 

Copyright 2020 by
STOWARZYSZENIA KULTURY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ
M. KS. PIOTRA SKARGI

 

Żaden utwór zamieszczony w Portalu pch24.pl (www.pch24.pl) nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie, bez zgody Stowarzyszenia Kultury Chrześcijańskiej im. Ks. Piotra Skargi z siedzibą w Krakowie (Wydawca). Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody Wydawcy jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

Prośbę o zgodę należy kierować do Redakcji Portalu na adres [email protected] Zgoda udzielana jest w formie pisemnej lub elektronicznej.

Rozpowszechnianie utworów, po uzyskaniu zgody, możliwe jest tylko pod warunkiem podania bezpośrednio pod publikowanym utworem informacji o źródle pochodzenia (PCh24.pl) oraz odnośnika do strony źródłowej (link z atrybutem rel=”follow”). Zgoda nie obejmuje ilustracji do tekstów. Niniejsza klauzula nie dotyczy użytkowników Portalu, linkujących utwory zamieszczone w Portalu w mediach społecznościowych.