DZIŚ JEST:   17   PAŹDZIERNIKA   2019 r.

Św. Ignacego Antiocheńskiego, biskupa i męczennika
 
 
 
 

Innowacja, twórczość, uniwersytet. To jest „ciemne średniowiecze”?

Innowacja, twórczość, uniwersytet. To jest „ciemne średniowiecze”?
Zdjęcie ilustracyjne. Źródło: pixabay.com (Gerhard Gellinger)
#ŚREDNIOWIECZE    #NAUKA    #UNIWERSYTET    #WIARA    #OŚWIECENIE    #INKWIZYCJA    #KRUCJATA    #KOBIETY    #PRAWO    #MONARCHIA

Groźba cofnięcia się do „ciemnego średniowiecza” jest dziś często używaną formułą mającą dyskredytować np. pomysły uczestnika debaty. Tymczasem był to czas rozwoju, twórczości i innowacyjności. Czym średniowiecze zasłużyło sobie na tak niesprawiedliwe traktowanie? Odpowiadamy na 10 najczęściej pojawiających się tez fałszujących rzeczywisty obraz tego okresu.

 

MIT 1: W średniowieczu wierzono, że ziemia jest płaska

O przekonaniu dotyczącym kulistości ziemi świadczy choćby symbol globusa z krzyżem na górze, odzwierciedlający władzę Chrystusa nad światem. Jego powszechność sugeruje, że ludzie średniowiecza wyobrażali sobie ziemię właśnie jako kulę. Święty Izydor uznawany za ostatniego ojca Kościoła użył właśnie określenia kula w liście do króla Gotów. Podobny osąd wyrażał Beda Czcigodny (672-735). Z kolei Tomasz uznawał kulistość ziemi za coś oczywistego zauważając, że tego zdania są zarówno astronomowie, jak i filozofowie natury. Zwolennicy tezy o płaskości ziemi powołują się głównie na dwóch autorów: Laktancjusza i Kosmasa Indicopleustesa. Sęk w tym, że pierwszy nie był autorem średniowiecznym (a tez o płaskości ziemi nie wyprowadzał z wiary), a drugi traktowany był w swej epoce z przymrużeniem oka. Powoływanie się na tego autora jak na reprezentanta kultury średniowiecza to absurd. Równie dobrze można by uznać poglądy Towarzystwa Płaskiej Ziemi za reprezentatywne dla człowieka XXI wieku. [por. apologetyka.katolik.pl]

 

MIT 2: Średniowiecze to okres gospodarczej stagnacji

Historyk gospodarki David Landes w książce „Bogactwo i nędza narodów” podkreśla, że średniowiecze było „jednym z najbardziej innowacyjnych środowisk społecznych w dziejach ludzkości”. Z kolei  Rondo Cameron w książce „Historia gospodarcza świata od paleolitu do czasów najnowszych” zauważył, że „w średniowiecznej Europie nastąpił rozkwit twórczej działalności w zakresie techniki oraz dynamiki gospodarczej, który wyraźnie kontrastował z rutyną cechującą antyczny świat śródziemnomorski. Ponadto instytucje charakterystyczne dla tej epoki stworzyły ramy dla działalności gospodarczej służące aż do czasów najnowszych”. Wynalazki takie jak trójpolówka, ciężki pług kołowy oraz wykorzystanie do rolnictwa koni (możliwe dzięki chomątu i podkowie) radykalnie zwiększyły produkcję żywności. Średniowieczu zawdzięczamy też upowszechnienie na gruncie europejskim zegara mechanicznego, okularów czy młyna wodnego.

 

MIT 3: W średniowieczu panował brak higieny

Średniowiecze startowało z niższego poziomu rozwoju materialnego, więc z pewnością poziom higieny był niższy od współczesnego. Jednak wiele wskazuje na to, że w tej epoce poziom higieny poprawił się. W przeciwnym razie trudno byłoby mówić o znaczącym wzroście liczby ludności. Tymczasem około 1000 roku liczba ludności w Europie Zachodniej wynosiła 12-15 milionów osób, a w całej chrześcijańskiej Europie 18-20 milionów. Do początku XIV stulecia liczby te wzrosły do odpowiednio 45-50 i 60-70 milionów. Wiadomo też, że w XIII stuleciu wzrosła produkcja mydła. Jak zauważa badacz historii gospodarczej Jacek Kwaśniewski, jeszcze przez 1500 rokiem Europa zrównała się pod względem PKB na głowę z Chinami [jacek.kwasniewski.org.pl]. To także musiało sprzyjać poprawie higieny.

MIT 4: Średniowiecze było smutne i ponure

Nic bardziej mylnego. Zabawy karnawałowe, uczty, turnieje rycerskie świadczą o czymś wręcz przeciwnym. Prędzej można powiedzieć o nadmiarze zabawy niż jej braku. Nie chodzi tu tylko o prosty lud, lecz również o uczonych, teologów. Jak zauważył Jacques le Goff na łamach „W poszukiwaniu średniowiecza”, rozróżniano anielski uśmiech oraz harmonijny śmiech chrześcijan od rechotu wściekłego tłumu. Jeśli potępiano śmiech, to jedynie ten przypominający rechot skazujących Pana Jezusa na śmierć i szydzących z niego.

 

MIT 5: średniowiecze było niechętne nauce

Osobie powtarzającej ten mit wystarczy wspomnieć jedno słowo: uniwersytet. To powinno całkowicie zakończyć dyskusje. Uniwersytety, w dzisiejszym kształcie stanowią dziedzictwo średniowiecza. Do najstarszych uniwersytetów zaliczano te w Paryżu, Bolonii i Oksfordzie. Do 1500 roku postało jeszcze około 70 kolejnych. Metoda scholastyczna zachęcała do dyskusji i wbrew głosom krytyków była bardziej racjonalna niż niektóre współczesne pseudofilozoficzne wywody.

Ponadto średniowiecze przyczyniło się w niezwykły sposób do pogłębienia wiedzy, a nawet stworzenia naukowej metodologii. Tomasz Woods na kartach „Jak Kościół zbudował cywilizację zachodnią” zauważa, że średniowieczne przekonanie o racjonalności wszechświata umożliwiło jego badanie, stanowiąc podwaliny nowożytnej nauki. Thierry z Chartes przestrzegał przed uznawaniem boskości ciał niebieskich. Z kolei Adelard z Bath (1080-1142) podkreślił, że „to właśnie rozum czyni nas ludźmi”. Robert Grosseteste biskup angielskiej diecezji Lincoln i rektor Oxfordu jest uważany za pierwszego człowieka, który sporządził zapis eksperymentu naukowego. XII wieczny franciszkanin Roger Bacon uznawany jest za twórcę metody eksperymentalnej.

 

Warto też wspomnieć o Jeanie Buridanie, o którym T. Woods pisze „komentarze Buridana, będące bezpośrednim wynikiem jego katolickiej wiary, miały ogromny wpływ na kształtowanie się zachodniej nauki. Pierwsze prawo Newtona stanowi kulminację tego toku rozumowania”.

 

MIT 6: Dola średniowiecznych kobiet była niezwykle ciężka

We współczesnym świecie trudno znaleźć przypadki kobiety upominającej otwarcie papieża i znajdującej u niego posłuch jak święta Katarzyna ze Sieny. Warto wspomnieć też o świętej Hildegardzie z Bingen rozwijającej swe różnorakie talenty, a także królu Polski, świętej Jadwidze czy Eleonorze Akwitańskiej, piastującej urząd królowej Anglii i Francji – niezwykle bogatej i wpływowej osobie. Szacunek dla kobiet odzwierciedlały pieśni trubadurów i poezja na czele z poświęconą Beatrycze „Boską Komedią” Dantego. Także autonomia jaką cieszyły się zakonnice stanowiła coś trudnego do wyobrażenia w poprzedzającej średniowiecze starożytności. To wszystko stanowiło bliższy lub dalszy skutek czci Najświętszej Maryi Panny – najdoskonalszej z Niewiast.

 

MIT 7: W średniowieczu panowała tyrania

Błąd ten wynika z prostackiej dychotomii autokracja-demokracja. Jej zwolennicy twierdzą, jakoby systemy niedemokratyczne były tym samym tyrańskie. Tymczasem podobnie jak rządy większości nie muszą oznaczać wolności, tak i rządy monarchy nie muszą oznaczać tyranii. Absolutyzm i doktryna „Boskiego prawa królów” to późniejszy wymysł charakterystyczny dla nowożytności. Tymczasem średniowieczny władca był bliski ludziom, zawsze dla nich dostępny, podobnie jak Król niebieski, odwiedzający ludzi podczas procesji Bożego Ciała. Nie narzucał on ludziom swych arbitralnych przepisów, lecz raczej odczytywał odwieczne prawo natury i stosował je. Wzorem takiej postawy jest francuski władca Ludwik IX opisywany we wspomnianej książce Le Goffa. Zasiadając pod dębem sprawował sądy, radząc się prawnika i starając się odczytać prawo natury i zastosować je do konkretnego przypadku. Ów król, gdy udał się na prowincję, gdzie doszło do niewłaściwego zachowania tłumu odmówił osobistej interwencji uznając, że powinien to uczynić lokalny senior. Ostatecznie jednak okazało się, że król sprawuje bezpośrednią władzę także nad tą akurat prowincją.

 

MIT 8: Inkwizycja

Jak zauważył dr hab. Roman Konik, Inkwizycja ograniczyła tortury, zlikwidowała więzienia koedukacyjne, a także wprowadziła inne zasady istotne z punktu widzenia europejskiego systemu prawnego, takie jak poręczenie majątkowe, obrońca z urzędu czy widzenia. Bywało, że przestępcy sami udawali heretyków, by trafić do trybunału inkwizycji, a nie świeckiego sądu. Co więcej, herezje w średniowieczu stanowiły zagrożenie dla porządku świeckiego, wiążąc się z rewolucyjnymi ideami politycznymi [por. piotrskarga.pl].

 

MIT 9: Krucjaty były agresywnymi wojnami

Krucjaty stanowiły dążenie do odzyskania ziem zajętych przez islam, który rozszerzał się w przeciwieństwie do chrześcijaństwa metodą podboju. Były wydarzeniami religijnymi wymagającymi ascezy i poświęcenia, także finansowego. Uczestniczący w nich rycerze przeznaczali na nie kilkakrotność rocznego dochodu i opuścili wygodne siedziby, narażając się na długą tułaczkę i możliwość śmierci lub ciężkich obrażeń w imię wyzwolenia Grobu Pańskiego. Kto dziś jest gotów na takie poświęcenia, niech pierwszy rzuci kamieniem. Twierdzenia o rzezi Jerozolimy są wyolbrzymione, co wynika choćby z oparcia ich o muzułmańskie źródła. Z kolei rabunek Bizancjum istotnie zasługuje na potępienie i tego potępienia dokonało średniowieczne papiestwo. Słuszne kontrowersje budzi też krucjata dziecięca, jednak nie wynikała ona z dążeń Kościoła. [por. Steve Weidenkopf Chwała Krucjat / sredniowieczny.pl]

 

MIT 10: Średniowiecze było mroczne

To twierdzenie tyleż ogólne i mało znaczące, co oddziałujące na wyobraźnię. Mroki średniowiecza, ciemne średniowiecze – takie twierdzenia są rozpowszechnione w niewyobrażalnym wręcz stopniu. Jeśli już, to znacznie bardziej zgodne z prawdą jest twierdzenie przeciwne. To średniowiecze, a nie oświecenie stanowiło prawdziwą epokę światła. Po pierwsze dlatego, że był to czas wiary w Tego, kto jest „światłością prawdziwą, która oświeca każdego człowieka, gdy na świat przychodzi” [J 1; 9]. Po drugie wówczas narodziły się uniwersytety. Po trzecie zaś z uwagi na symbolikę światła w gotyckich katedrach, a także literaturze – choćby u pseudo-Dionizego Areopagity czy Dantego, który pisał:

 

Bo skroś wszechświata wnika światło Boże

I wedle zasług różnie się rozdziela

A nic mu stanąć oporem nie może.

Owo królestwo ciszy i wesela (…)

Dante Alighieri „Boska komedia”, Pieśń XXXI.

 

 

Marcin Jendrzejczak

 

 


DATA: 2019-10-17 11:10
AUTOR: MARCIN JENDRZEJCZAK
 
 
Podziel się:  
 
 
 
drukuj
 
 
 
DOBRY TEKST
26
 
 
 
Skomentuj arytukuł
Nick *:
Twoja opinia *:
wyślij opinie
Regulamin forum portalu PCh24.pl.
Kliknij aby przeczytać

Regulamin forum portalu PCh24.pl:

1) Na forum nie wolno umieszczać komentarzy które:

- promują zachowania dewiacyjne, sprzeczne z prawem naturalnym;

- obrażają wiarę katolicką i Kościół katolicki;

- zawierają wulgaryzmy (art. 3 Ustawy o języku polskim z dnia 7 października 1999r.);

- zawierają informacje obarczające niesprawdzonymi zarzutami inne osoby (art. 23 Kodeksu cywilnego);

- przyczyniają się do łamania praw autorskich (Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994r.);

- zawierają linki i adresy do stron WWW, dane osobowe, teleadresowe lub adresy mailowe

- są reklamami lub spamem (nie mają nic wspólnego z komentowanym artykułem)

- są bezpośrednimi, brutalnymi atakami na interlokutorów lub nawołują do agresji wobec nich

- są niestosowne w kontekście informacji o śmierci osoby publicznej bądź prywatnej

- zawierają uwagi skierowane do redakcji PCh24.pl. (za te ostatnie jesteśmy bardzo wdzięczni, prosimy jednak o kontakt mailowy, tylko wówczas mamy bowiem pewność, że trafią one do osób odpowiedzialnych za treść serwisu).

2) Wszystkie komentarze naruszające pkt. 1 niniejszego Regulaminu będą usuwane przez moderatora

 

Komentarze

Ciemni są ci co mówią o ciemnym średniowieczu. Efekt gimnazjum jest coraz bardziej widoczny w naszym społeczeństwie.
4 godziny temu / normal
 
referendum...od rewolucji francuskiej nastała ciemnota i bestialstwo stokroć gorsze niż " stagnacja "średniowiecza. To w tym " ciemnym" czasie narodziło się Państwo Polskie ,które przez wieki wydało tylu mądrych i świętych ludzi....mędrku po szkołach marksizmu- leninizmu
14 godzin temu / Darius
 
W czasach istnienia Imperium Romanum większość Europy była tzw. Barbaricum bez żadnej złożonej kultury więc w Średniowieczu wszystko budowano od zera. Po drugie autor tekstu zapomina o dziedzictwie Bizancjum które do końca XI wieku utrzymywało wysoki stopień rozwoju cywilizacyjnego mimo ciągłych wojen z muzułmanami.
14 godzin temu / Filip S
 
Oczywiście 476 a nie 473, przepraszam.
18 godzin temu / referendum
 
Cezurą początku średniowiecza jest rok 473. Nastały wieki ciemne, regres Zachodu, dziedzictwo Imperium Romanum przechowało Bizancjum. Wychwalane powyżej zjawiska to późne średniowiecze, pierwszy uniwersytet Bolonia to 1088 rok, więcej to XII-XIII w. Wiek XIV to początki, XV to już rozkwit renesansu. Średniowiecze skończyło się w 1453, trwało prawie tysiąc lat. Większość tej epoki to "mroki średniowiecza", chwalony powyżej rozkwit to ostatnia ćwiartka.
18 godzin temu / referendum
 
Żyjąc w ciemnościach nowoczesności trudno jest im cokolwiek zauważyć.
20 godzin temu / sp
 

 
Top Komentowane
 
1
1
1
1
1
 

Nie ma go na naszym portalu?
Napisz! Krótkie komentarze lub felietony - opublikujemy je na Pch24.pl
 
 
 
 
Święta Rita
Ojciec Pio
Święty Maksymilian
Fatima - orędzie tragedii czy nadziei
Różaniec - ratunek dla świata
 
 

Copyright 2019 by
STOWARZYSZENIA KULTURY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ
M. KS. PIOTRA SKARGI

 

Żaden utwór zamieszczony w Portalu pch24.pl (www.pch24.pl) nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie, bez zgody Stowarzyszenia Kultury Chrześcijańskiej im. Ks. Piotra Skargi z siedzibą w Krakowie (Wydawca). Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody Wydawcy jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

Prośbę o zgodę należy kierować do Redakcji Portalu na adres [email protected] Zgoda udzielana jest w formie pisemnej lub elektronicznej.

Rozpowszechnianie utworów, po uzyskaniu zgody, możliwe jest tylko pod warunkiem podania bezpośrednio pod publikowanym utworem informacji o źródle pochodzenia (PCh24.pl) oraz odnośnika do strony źródłowej (link z atrybutem rel=”follow”). Zgoda nie obejmuje ilustracji do tekstów. Niniejsza klauzula nie dotyczy użytkowników Portalu, linkujących utwory zamieszczone w Portalu w mediach społecznościowych.